Work and Travel nedir? J-1 programı, şartları ve işleyişi

Work and Travel'ı muhtemelen bir arkadaşından, bir WhatsApp grubundan ya da kampüste eline tutuşturulan bir broşürden duydun. Duyduğun hikâyeler de büyük ihtimalle iki türlüydü: “yazın Amerika'da çalıştım, hem para biriktirdim hem gezdim” ya da “çok çalıştım, beklediğim gibi çıkmadı”. İkisi de olabiliyor. Hangisinin sana denk geleceğini kestirmek için önce programın kâğıt üstünde ne olduğunu bilmek lazım.

Work and Travel nedir: J-1 Summer Work Travel

Bizde Work and Travel ya da kısaca WAT denen şeyin resmî adı Summer Work Travel. ABD'nin J-1 değişim ziyaretçisi programlarından biri. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın program sayfası bunu, ABD dışındaki üniversitelerde okuyan öğrencilerin yaz tatilinde ABD'de yaşayıp çalışması ve oradaki insanları, yaşam biçimini tanıması diye tarif ediyor.

Bu tariften iki şey çıkıyor. Birincisi, elindeki bir iş vizesi değil, kültürel değişim programı: çalışmak işin parçası ama tamamı değil. İkincisi, program geçici. Yaz tatiline göre kurulmuş ve okul açılmadan bitiyor.

Kimler katılabilir?

Resmî program sayfasına göre şu dört koşulu taşıman gerekiyor:

• İngilizce konuşulan bir ortamda rahatça derdini anlatabilecek kadar İngilizce.
• ABD dışında, sınıf içi eğitim veren akredite bir yükseköğretim kurumunda tam zamanlı ve aktif olarak okumak.
• Yükseköğretimde en az bir dönemi (ya da dengini) başarıyla bitirmiş olmak.
• Vize muafiyeti programındaki bir ülkeden gelmiyorsan, ABD'ye girmeden önce bir işe yerleştirilmiş olmak.

Son madde doğrudan seni ilgilendiriyor. Türkiye ABD'nin vize muafiyeti programında olmadığı için işin yola çıkmadan önce bağlanmış olmalı. Türkiye'deki süreçte iş bulmanın vize başvurusundan önce gelmesinin sebebi bu.

Sponsorlar ve şirketler bu koşullara kendi kriterlerini ekleyebiliyor. Hazırlık sınıfındaysan, son sınıftaysan ya da açık veya uzaktan öğretimde okuyorsan uygun olup olmadığını başvurmadan önce şirketine ve sponsoruna yazılı olarak sor.

Ne kadar sürer, ne zaman gidilir?

Resmî sayfaya göre program en fazla dört ay sürüyor ve okulun açılmadan ülkene dönmen gerekiyor. Yani tarihlerini pratikte senin okulunun resmî yaz tatili belirliyor. Şirketlerin başvuruda akademik takvimini ya da tatil tarihlerini gösteren bir belge istemesi bundan.

Kesin tarihlerin, sponsorunun düzenlediği DS-2019 belgesinde yazar. J-1 katılımcıları genellikle programın başlangıcından en fazla 30 gün önce ABD'ye girebiliyor. Program bitince de ülkeden çıkmak için genellikle 30 günlük bir süre oluyor, ama bu sürede çalışamazsın. Son söz DS-2019'undaki tarihlerde ve sponsorunun yönlendirmesinde.

Hangi ay ne yapacağını 2027 başvuru süreci ve takvimi yazısında ay ay bulabilirsin.

Hangi işlerde çalışılır?

Sponsorlar seni yalnız mevsimlik ya da geçici işlere yerleştirebiliyor. İşin ayrıca ABD vatandaşlarıyla düzenli temas kurmana ve oranın kültürünü yaşamana imkân vermesi gerekiyor. Bu tarife uyan işler genelde turizmin yazın patladığı yerlerde çıkıyor: sahil kasabalarındaki restoran ve oteller, milli park çevresindeki tesisler, eğlence parkları, tatil bölgelerindeki mağazalar.

Resmî sayfa sponsorların seni yerleştiremeyeceği işleri de tek tek sayıyor. Başlıcaları:

• Özel evlerde çocuk bakımı, yaşlı bakımı, bahçıvanlık, şoförlük gibi ev içi işler.
• Ehliyet gerektiren araç ya da tekne kullanma işleri.
• Mesaisi çoğunlukla gece 22.00 ile sabah 06.00 arasına düşen işler.
• Büyük kısmı komisyona dayanan, asgari ücreti garanti etmeyen işler.
• Satacağın ürünü önce senin satın almanı isteyen satış işleri.
• Depo, katalog ya da çevrim içi sipariş dağıtım merkezi işleri.
• Hastayla temas içeren klinik bakım işleri ve yetişkin eğlence sektöründeki her iş.
• Lisans gerektiren işler ve stajyer ya da kamp danışmanı gibi kendi J kategorisi olan pozisyonlar.

İş teklifinin nasıl geldiğini ve teklifte nelere bakacağını iş teklifi ve sponsor rehberinde bulabilirsin.

Ne kadar kazanırsın, ne kadar vergi ödersin?

Resmî kurala göre sponsor, sana en az bölgede geçerli olan ücretin ödenmesini sağlamak zorunda. Bu ücret, eyalet ve federal asgari ücretten hangisi yüksekse onun altında olamaz; fazla mesai de eyalet kurallarına göre ödenir. Asgari ücret eyaletten eyalete değiştiği için güncel tutarlara ABD Çalışma Bakanlığı'nın eyalet listesinden bak.

Ne kadar biriktireceğin ise saatlik ücretten çok haftada kaç saat çalıştığına, kiraya ne ödediğine ve kaldığın yerin ne kadar pahalı olduğuna bağlı. Aynı sezonda aynı şirketle giden iki öğrenci bambaşka rakamlarla dönebiliyor. O yüzden burada “şu kadar kazanılır” diye bir rakam yok.

Vergide iki şeyi bil. Maaşından federal gelir vergisi, çoğu eyalette de eyalet gelir vergisi kesilir. Öte yandan ABD Gelir İdaresi (IRS), J-1 statüsündeki ve vergi açısından yerleşik sayılmayan katılımcıların genellikle Sosyal Güvenlik ve Medicare vergilerinden muaf olduğunu söylüyor. İlk bordronu aldığında bu kesintilere bir göz at.

Kim ne yapar: sen, şirket, sponsor ve işveren

• Sen: Koşulları taşırsın, belgelerini hazırlarsın, iş görüşmelerine ve vize mülakatına girersin.
• Türkiye'deki şirket: Kaydını alır, evrakını toplar, iş görüşmelerini ayarlar, süreç boyunca seni yönlendirir.
• Sponsor kuruluş: Uygunluğunu değerlendirir, işi denetler, DS-2019 belgeni düzenler, ABD'deyken seninle düzenli iletişimde kalır.
• İşveren: Seni iş teklifinde yazan pozisyonda ve koşullarda çalıştırır.
• ABD konsolosluğu: Vize başvurunu inceler ve karar verir.

Resmî program sayfası, istismara ya da sömürüye uğrayan katılımcılar için ABD Dışişleri Bakanlığı'nın ücretsiz hattını da veriyor: 1-866-283-9090. Bir sorun yaşarsan ilk arayacağın yer sponsorun, ama bu numarayı da telefonuna kaydet.

Süreç adım adım

Ayrıntılar şirketten şirkete değişse de Türkiye'den gidenler için sıra genelde şöyle:

1. Şirketleri araştırıp karşılaştırırsın, birini seçersin.
2. Kaydolur, sözleşmeyi imzalar, ilk ödemeyi yaparsın.
3. İngilizce ve uygunluk görüşmesine girersin.
4. İş fuarları ya da işveren görüşmeleriyle iş teklifi alırsın.
5. Sponsor teklifi onaylar ve DS-2019 belgeni düzenler.
6. SEVIS I-901 ücretini ödersin.
7. DS-160 formunu doldurur, vize ücretini öder, randevu alırsın.
8. J-1 vize mülakatına girersin.
9. Vize çıkınca uçak biletini alırsın.
10. ABD'ye varınca sponsoruna bildirim yapar, işe başlar, Sosyal Güvenlik Numarası başvurunu yaparsın.
11. Program bitince gezer ve okul açılmadan dönersin.

soWAT'ta bu süreç dokuz aşamalı bir yolculuk haritası olarak duruyor; aşamaları nasıl çalışır sayfasında görebilirsin.

Work and Travel herkese uygun mu?

Hayır. Bunu yola çıkmadan bilmek, orada öğrenmekten iyidir. Aşağıdakilerden biri sana uyuyorsa kararı bir daha düşün:

• Kesin ve yüksek bir birikim bekliyorsan. Kazanç, çalışma saatine ve yaşam maliyetine göre çok oynar.
• Bütün gün ayakta, fiziksel olarak yorucu bir işte çalışmak istemiyorsan. Mevsimlik işlerin çoğu böyle.
• İngilizce konuşmaktan çok çekiniyorsan. Hem iş hem günlük hayat İngilizce geçecek.
• Okulunun takvimi programın istediği tarihlere uymuyorsa.

Bunların hiçbiri tek başına engel değil. Ama beklentini baştan gerçekçi kurarsan yazın karşına çıkan zorluklar seni şaşırtmaz.

soWAT bu süreçte ne yapıyor?

soWAT bir Work and Travel şirketi ya da sponsor değil. Program satmıyor, vize işi yürütmüyor, iş yerleştirmesi yapmıyor. İşi seni organize etmek: üniversite e-postasıyla doğrulanmış öğrencilerle ekip kurmanı, şirketleri aynı ölçütlerle karşılaştırmanı ve süreci adım adım takip etmeni sağlıyor.

Aynı okuldan ya da şehirden gidecek öğrencilerle tanışmak istersen WAT topluluklarına bak. Uygulamanın durumu indirme sayfasında, platformla ilgili sorular sık sorulan sorular sayfasında. Şirket seçmeye hazırsan sıradaki yazı: en iyi Work and Travel şirketleri nasıl seçilir.