Work and Travel iş teklifi (job offer) ve sponsor nedir? Teklifte neye bakmalısın?

İş teklifi genelde İngilizce ve kısaltmalarla dolu geliyor, ilk okuyuşta neyin önemli olduğu pek anlaşılmıyor. Oysa yazın nerede yaşayacağını, ne kazanacağını ve vize mülakatında ne anlatacağını bu belge belirliyor. Önce işin içindeki taraflara, sonra teklifin kendisine bakalım.

Sponsor nedir?

Sponsor, J-1 programlarını yürütmek için ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, ABD merkezli bir kuruluş. Summer Work Travel'da sponsorun görevleri resmî program sayfasında tek tek yazıyor. Katılımcı olarak seni en çok ilgilendirenler şunlar:

• Vize muafiyeti programında olmayan ülkelerden gelenlere önceden ayarlanmış ve tamamen denetlenmiş bir iş sağlamak.
• ABD'ye girmeden önce sana Dışişleri Bakanlığı'nın Summer Work Travel broşürünü, bakanlığın ücretsiz acil yardım hattını ve sponsorun 7 gün 24 saat ulaşılabilen numarasını vermek.
• ABD'ye varınca sponsora bildirimde bulunman, iş ya da adres değişikliklerini de bildirmen gerektiğini sana anlatmak.
• Asgari ücret kurallarını sana bildirmek ve ücretinin en az eyalet ya da federal asgari ücretten yüksek olanını karşıladığından emin olmak.
• Program boyunca en az ayda bir seninle kişisel temas kurmak, sağlığını ve güvenliğini etkileyen sorunlarla hemen ilgilenmek.

DS-2019 belgeni düzenleyen de sponsor. Yetkili sponsorların tam listesi resmî sponsor arama sayfasında herkese açık; kiminle gideceğini oradan kendin doğrulayabilirsin.

Türkiye'deki şirketin rolü

Türkiye'de çoğu öğrenci doğrudan bir sponsora değil, bir ya da birkaç sponsorla çalışan şirketlere başvuruyor. Şirket kaydını alıyor, belgelerini topluyor, iş fuarlarını ve işveren görüşmelerini ayarlıyor, vize ve yola çıkış hazırlığında yol gösteriyor. Şirketinin hangi sponsorla çalıştığını mutlaka öğren: ABD'ye vardıktan sonra resmî muhatabın sponsor olacak, şirket değil.

Work and Travel job offer nedir?

İş teklifi, ABD'deki bir işverenin seni belirli bir pozisyonda, belirli tarihler arasında ve belirli koşullarla çalıştırmayı kabul ettiğini gösteren belge. Work and Travel'da bu belgeyi sponsor inceleyip onaylıyor. Onaylanmış iş olmadan DS-2019 düzenlenmiyor.

Resmî program koşullarına göre vize muafiyeti programındaki ülkelerden gelen öğrenciler ABD'ye işsiz girip orada iş arayabiliyor. Türkiye bu programda olmadığı için Türkiye'den katılanlarda bu seçenek yok: işin yola çıkmadan önce ayarlanmış ve onaylanmış olmalı.

İş nasıl bulunur?

Şirketin ya da sponsorun sunduğu işler

En yaygın yol, şirketin düzenlediği iş fuarları ya da işverenlerle çevrim içi görüşmeler. İşveren temsilcileri pozisyonları anlatıyor, kısa İngilizce görüşmeler yapıyor ve uygun gördüklerine teklif veriyor. Hazırlıklı gidersen seçeneğin artar. Kendini birkaç cümleyle tanıtabilmek, daha önceki iş ya da gönüllülük deneyimini anlatabilmek ve pozisyonla ilgili bir iki soru sorabilmek fark yaratıyor.

Kendi bulduğun iş

Bazı şirketler ve sponsorlar kendi bulduğun işe de izin veriyor. Bu durumda da iş sponsorun incelemesinden ve onayından geçmek zorunda. Yükün biraz daha sende: işverenin gerçek olduğunu, pozisyonun program kurallarına uyduğunu ve koşulların yazılı olduğunu kendin doğrulaman gerekiyor. Sosyal medyada ya da açık gruplarda paylaşılan ve senden para isteyen ilanlara karşı özellikle dikkatli ol.

İş teklifinde olması gerekenler

Teklifin biçimi işverene ve sponsora göre değişir. Ama iyi bir teklifte şunlar açıkça yazar:

• İşverenin tam adı ve iş yerinin adresi
• Pozisyonun adı ve görev tanımı
• Brüt saatlik ücret
• Fazla mesai koşulları
• Haftalık tahmini çalışma saati; garanti mi, tahmin mi
• İşe başlama ve bitiş tarihleri
• Konaklama: işveren sağlıyor mu, ücreti ne, maaştan mı kesiliyor, depozito var mı
• İşe ulaşım: yürüme mesafesi mi, servis mi, toplu taşıma mı
• Üniforma, eğitim ya da ekipman için senden ücret alınıp alınmayacağı
• İşverendeki iletişim kişisi
• Garsonluk gibi işlerde ücretin bir kısmının bahşişle (tip) tamamlanıp tamamlanmadığı

Biri eksikse teklifi hemen reddetmen gerekmiyor. Eksik bilgiyi şirketinden ve sponsorundan yazılı iste. Vize mülakatında bu ayrıntıları zaten bilmen beklenecek, o yüzden şimdi netleştirmek iki işini birden görür.

Ücret, saat ve konaklama: gerçekçi okuma

Resmî kurallara göre sponsorlar, ücretinin en az bölgedeki geçerli ücret olmasını ve eyalet ya da federal asgari ücretten hangisi yüksekse onu karşılamasını sağlamak zorunda. Fazla mesai de eyalet kurallarına göre ödenmeli. Teklifindeki saatlik ücreti, işin olduğu eyaletin güncel asgari ücretiyle ABD Çalışma Bakanlığı'nın listesinden karşılaştırabilirsin.

Saatlik ücrete tek başına bakma. Haftada kaç saat çalışacağın, konaklamaya ne ödeyeceğin ve işe gidip gelmenin ne tutacağı birlikte hesaplanmalı. Saatlik ücreti yüksek ama saati az bir iş, ücreti daha düşük ama saati düzenli bir işten daha az kazandırabilir. Masraf tarafı Work and Travel ücretleri rehberinde ayrıntılı.

Program kurallarına göre yasak işler

Resmî program sayfası, sponsorların katılımcı yerleştiremeyeceği işleri sayıyor. Teklifini bu listeyle karşılaştırırsan sorunu baştan yakalarsın. Listeden bazıları:

• Özel evlerde çocuk bakımı, yaşlı bakımı, bahçıvanlık ya da şoförlük
• Ehliyet gerektiren araç ya da tekne kullanımı
• Çalışma saatleri çoğunlukla 22.00 ile 06.00 arasına denk gelen işler
• Büyük ölçüde komisyona dayanan ve asgari ücreti garanti etmeyen işler
• Satacağın ürünü önceden satın almanı gerektiren satış işleri
• Depo, katalog ve çevrim içi sipariş dağıtım merkezleri
• Gezici fuarlar ve seyyar satış
• Kimyasal haşere kontrolü
• Doğrudan para ile oynanan şans ve tahmin oyunlarına katılım içeren işler
• Lisans gerektiren pozisyonlar

Resmî sayfa ayrıca personel ajansları üzerinden yapılan yerleştirmeleri yalnız belirli koşullarla kabul ediyor. İnsan ticaretiyle sık ilişkilendirilen bazı iş kollarında da (örneğin modellik ajansları, kat hizmetleri ve temizlik hizmetleri) sponsorlardan ekstra dikkat istiyor.

İş teklifini değerlendirme tablosu

İkinci iş ve iş değişikliği

ABD'ye vardıktan sonra bazı öğrenciler daha çok saat için ikinci bir iş düşünüyor ya da işini değiştirmek istiyor. Bunu kendi başına yapma, yeni işin de sponsorun incelemesinden geçmesi gerekiyor. Resmî kurallar iş ve adres değişikliklerinin sponsora bildirilmesini açıkça istiyor; onaysız bir iş program koşullarına aykırı düşebilir. Güncel kuralları katılımcılar için sık sorulan sorular sayfasından ve sponsorundan öğren.

ABD'de işle ilgili sorun yaşarsan

Ücretin eksik ödenirse, teklifte yazmayan işler yaptırılırsa ya da konaklama söylendiği gibi çıkmazsa ilk adım sponsorunu aramak. Sponsorun 7 gün 24 saat ulaşılabilen numarası tam da bunun için var.

Kendini güvende hissetmiyorsan ya da istismar, sömürü şüphen varsa ABD Dışişleri Bakanlığı'nın resmî program sayfasında yayımladığı 1-866-283-9090 numaralı hattı arayabilirsin. Bakanlık ayrıca bazı bölgelerde katılımcılara destek olan topluluk destek gruplarını listeliyor.

soWAT iş teklifi sürecinde ne yapar, ne yapmaz?

soWAT iş bulmaz, iş yerleştirmesi de yapmaz; teklif seçtiğin şirket ve ABD'deki işveren üzerinden gelir. soWAT'ta iş seçimi WAT Journey'de bir bilgilendirme aşaması: nerede olduğunu ve sıradaki adımı görüyorsun. Şirketlerin iş süreçlerini aynı başlıklarla karşılaştırabilirsin; kampanyasına katıldığın şirketin danışmanı seni telefonla arar, sorularını ona sorabilirsin.

Aşamaların hepsi nasıl çalışır sayfasında, uygulamanın durumu indirme sayfasında. Aynı işverene ya da aynı bölgeye gidecek öğrencileri bulmak için WAT topluluklarına bak. Platformla ilgili diğer sorular SSS sayfasında.